Ngày 03/04/2025, chính sách thuế quan mới của Tổng thống Donald Trump đã gây chú ý khi áp mức thuế nhập khẩu 46% lên hàng hóa Việt Nam, cao hơn mức 34% bổ sung (tổng 54%) áp cho Trung Quốc. Tại sao Việt Nam lại chịu mức thuế “nặng tay” hơn cả đối thủ thương mại lớn nhất của Mỹ? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết lý do đằng sau quyết định này, dựa trên các yếu tố kinh tế, chính trị và chiến lược thương mại.
1. Chính Sách Thuế Quan “America First” Của Ông Trump
Ông Trump từ lâu đã theo đuổi chiến lược “America First”, nhằm bảo vệ sản xuất nội địa và giảm thâm hụt thương mại của Mỹ. Trong nhiệm kỳ thứ hai, chính sách thuế quan được mở rộng không chỉ với Trung Quốc mà còn với các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, trong đó Việt Nam nổi bật. Ngày 02/04/2025, ông công bố mức thuế cơ bản 10% cho tất cả hàng nhập khẩu (hiệu lực từ 05/04/2025), kèm theo thuế đối ứng cao hơn cho các nước như Việt Nam (46%) và Trung Quốc (34% bổ sung), có hiệu lực từ 09/04/2025.
2. Thâm Hụt Thương Mại: Việt Nam Vượt Trội Hơn Trung Quốc
Thâm hụt thương mại song phương là yếu tố chính quyết định mức thuế của ông Trump. Theo dữ liệu năm 2024:
- Việt Nam: Xuất khẩu sang Mỹ 136,6 tỷ USD, nhập khẩu từ Mỹ 13,1 tỷ USD, thâm hụt 123,5 tỷ USD (tỷ lệ 90% tổng kim ngạch).
- Trung Quốc: Thâm hụt 320 tỷ USD trên tổng kim ngạch 580 tỷ USD (tỷ lệ 55%).
Chính quyền Trump áp dụng công thức: Thuế = (Thâm hụt thương mại) / (Tổng giá trị nhập khẩu) / 2
Với Việt Nam, 90%/2 = 45% (làm tròn 46%), trong khi Trung Quốc là 67%/2 = 34%. Do đó, Việt Nam chịu thuế cao hơn dù quy mô thâm hụt nhỏ hơn Trung Quốc.
3. Việt Nam: “Cửa Hậu” Của Hàng Hóa Trung Quốc?
Mỹ nghi ngờ Việt Nam đang trở thành trung gian để hàng hóa Trung Quốc né thuế nhập khẩu. Từ khi Mỹ áp thuế cao lên Trung Quốc (2018-2019), nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyển sản xuất sang Việt Nam, tận dụng chi phí thấp và ưu đãi thuế. Các mặt hàng như thép, điện tử và dệt may từ Việt Nam bị Mỹ cho là có xuất xứ Trung Quốc “đội lốt”. Mức thuế 46% là biện pháp mạnh để ngăn chặn kịch bản này, vượt mức thuế bổ sung của Trung Quốc (34%).
4. Chính Sách Thương Mại Bất Bình Đẳng Theo Quan Điểm Mỹ
Ngoài thâm hụt thương mại, Mỹ còn xem xét các rào cản phi thuế quan của Việt Nam (quy định kiểm dịch, tiêu chuẩn chất lượng) làm tăng chi phí cho hàng hóa Mỹ. Dù thuế suất danh nghĩa của Việt Nam với Mỹ chỉ khoảng 9,4%, chính quyền Trump cho rằng các yếu tố này tạo ra sự bất bình đẳng. Với Trung Quốc, mức thuế đã cao từ trước (20%), nên thuế bổ sung lần này thấp hơn để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến người tiêu dùng Mỹ.
5. Tác Động Và Ý Nghĩa Chiến Lược
- Tác động kinh tế: Thuế 46% sẽ làm tăng giá hàng Việt Nam tại Mỹ, ảnh hưởng đến các ngành chủ lực như dệt may, gỗ và thủy sản. Các công ty đa quốc gia có thể chuyển hướng sang Mexico hoặc Ấn Độ.
- Ý nghĩa chiến lược: Ông Trump muốn gửi thông điệp rằng bất kỳ quốc gia nào hưởng lợi từ thâm hụt thương mại với Mỹ hoặc liên quan đến chuỗi cung ứng Trung Quốc đều sẽ bị trừng phạt, không chỉ riêng Trung Quốc.
Kết Luận
Ông Trump đánh thuế nhập khẩu Việt Nam cao hơn Trung Quốc vì thâm hụt thương mại tỷ lệ cao, nghi ngờ lẩn tránh thuế từ Trung Quốc, và chính sách thương mại bất bình đẳng theo quan điểm Mỹ. Với mức thuế 46%, Việt Nam đối mặt thách thức lớn trong việc duy trì thị phần tại Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất. Doanh nghiệp Việt cần nhanh chóng điều chỉnh chiến lược để thích nghi với chính sách bảo hộ ngày càng khắt khe của ông Trump.
