Bạn có bao giờ tưởng tượng một quyết định từ Nhà Trắng có thể khiến thị trường chứng khoán toàn cầu mất hàng tỷ USD chỉ trong vài giờ? Đó chính là những gì đang xảy ra khi ông Donald Trump công bố áp thuế bổ sung 100% lên tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Vào ngày 10/10/2025, Tổng thống Mỹ bất ngờ tuyên bố một bước leo thang chưa từng thấy: áp thêm thuế bổ sung 100 % lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, bắt đầu từ 1/11/2025 (hoặc sớm hơn). Động thái này không chỉ làm dấy lên làn sóng lo ngại cho thương mại toàn cầu, mà còn đặt ra hàng loạt câu hỏi: Mỹ muốn gì, Trung Quốc phản ứng ra sao, và người tiêu dùng – doanh nghiệp sẽ chịu ảnh hưởng thế nào?
1. Bối cảnh và lý do áp thuế
Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung bắt nguồn từ năm 2018 dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump, với các mức thuế Section 301 nhắm vào hàng hóa Trung Quốc để chống lại các hành vi thương mại không công bằng như trợ cấp nhà nước, đánh cắp tài sản trí tuệ và thao túng tiền tệ. Đến năm 2025, sau khi ông Trump tái đắc cử, các biện pháp thuế quan được mở rộng mạnh mẽ hơn, bao gồm:
- Thâm hụt thương mại kéo dài: Năm 2024, thâm hụt thương mại Mỹ với Trung Quốc đạt hơn 300 tỷ USD, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thâm hụt 1 nghìn tỷ USD của Mỹ với thế giới.
- Phản ứng với động thái của Trung Quốc: Ngày 9/10/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc công bố tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm (rare earth minerals) – nguyên liệu thiết yếu cho công nghệ Mỹ như chip bán dẫn, pin xe điện và thiết bị quân sự. Điều này được coi là “động thái chưa từng có tiền lệ” đe dọa an ninh quốc gia Mỹ.
- Chiến lược “America First”: Ông Trump sử dụng thuế quan như công cụ đàm phán, kết hợp với kiểm soát xuất khẩu để buộc Trung Quốc nhượng bộ, đồng thời thúc đẩy sản xuất nội địa.
Quyết định này được ông Trump công bố trực tiếp trên mạng xã hội Truth Social ngày 10/10/2025, nhấn mạnh đây là biện pháp “đáp trả mạnh mẽ” để bảo vệ nền kinh tế và an ninh Mỹ.
2. Chi tiết về mức thuế và phạm vi áp dụng
- Mức thuế mới: Thuế bổ sung 100% áp dụng cho tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc (bao gồm Hồng Kông và Ma Cao), ngoài các mức thuế hiện hành.
- Trước đó, mức thuế trung bình trên hàng Trung Quốc đã lên đến khoảng 57,6% (theo Peterson Institute for International Economics – PIIE), bao gồm 10% thuế “đối ứng” từ tháng 2/2025 và các mức cao hơn (lên đến 145% ở một số ngành như xe điện, pin mặt trời).
- Sau khi áp dụng, tổng mức thuế có thể vượt 157,6% ở mức trung bình, và lên đến 245% ở các sản phẩm chiến lược như xe điện, chất bán dẫn, pin lithium và thiết bị y tế.
- Thời gian hiệu lực: Bắt đầu từ ngày 1/11/2025, nhưng có thể “sớm hơn tùy theo hành động tiếp theo của Trung Quốc” (ví dụ: nếu Bắc Kinh tiếp tục hạn chế đất hiếm).
- Các biện pháp kèm theo:
- Kiểm soát xuất khẩu “mọi phần mềm quan trọng” (critical software) của Mỹ sang Trung Quốc, nhắm vào lĩnh vực công nghệ như chip thiết kế và phần mềm hàng không.
- Hủy cuộc gặp dự kiến với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hội nghị APEC (dự kiến cuối tháng 10/2025 tại Hàn Quốc), vốn được kỳ vọng sẽ ký thỏa thuận thương mại toàn diện.
- Ngoại lệ: Một số hàng hóa thiết yếu như dược phẩm có thể được xem xét miễn trừ tạm thời, nhưng chưa có thông báo chính thức.
Dưới đây là bảng tóm tắt mức thuế trung bình trên hàng Trung Quốc theo các giai đoạn (dựa trên dữ liệu PIIE và Nhà Trắng):
| Giai đoạn | Mức thuế trung bình (%) | Phạm vi áp dụng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trước 2025 (Biden) | 19,3 | 66,6% hàng hóa Trung Quốc | Giữ nguyên từ Trump 1.0 |
| Tháng 2/2025 | 57,6 | 100% hàng hóa Trung Quốc | Thêm 10% thuế “fentanyl” |
| Tháng 4-5/2025 | 127,2 (tạm thời) | Tất cả, sau giảm xuống 10% | Đàm phán tạm dừng 90 ngày |
| Từ 1/11/2025 | >157,6 | 100% hàng hóa, cộng 100% mới | Bổ sung mới nhất |
3. Tác động kinh tế và toàn cầu
- Đối với Mỹ:
- Lợi ích ngắn hạn: Bảo vệ việc làm sản xuất nội địa (ước tính tạo thêm 100.000 việc làm trong lĩnh vực thép, pin và chip). Thuế quan dự kiến mang về 100 tỷ USD doanh thu cho ngân sách Mỹ năm 2026.
- Rủi ro: Giá hàng hóa tăng 1.300 USD/hộ gia đình/năm (theo Tax Foundation), dẫn đến lạm phát cao hơn (dự báo tăng 2-3%). Chuỗi cung ứng gián đoạn, đặc biệt ở lĩnh vực công nghệ và ô tô, có thể gây thiếu hụt hàng hóa trên kệ siêu thị. Giả sử một chiếc điện thoại iPhone sản xuất tại Trung Quốc (giá nhập khẩu 500 USD), trước đây chịu thuế 57,6% (khoảng 288 USD thuế), nay sẽ chịu thêm 100% (500 USD nữa), tổng thuế lên 788 USD. Giá bán lẻ có thể tăng từ 1.000 USD lên 1.500 USD, ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ.
- Đối với Trung Quốc:
- Xuất khẩu sang Mỹ (chiếm 37% GDP Trung Quốc) có thể giảm 80% (theo WTO), ảnh hưởng nặng đến các ngành như điện tử và dệt may. Bắc Kinh đã đáp trả bằng thuế 125% lên hàng Mỹ (từ tháng 4/2025) và hạn chế đất hiếm, nhưng kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với tăng trưởng chậm (dự báo 4,5% năm 2025).
- Tác động toàn cầu:
- Thị trường chứng khoán Mỹ giảm mạnh ngày 10/10 (S&P 500 giảm 2,5%), lan sang châu Á và châu Âu. Các nước như Việt Nam, Mexico có thể hưởng lợi từ “chuyển hướng chuỗi cung ứng” (diversification), nhưng cũng đối mặt rủi ro lạm phát nhập khẩu.
- WTO cảnh báo thương mại song phương Mỹ-Trung có thể giảm 80%, làm chậm tăng trưởng toàn cầu 0,5-1%.
- Thị trường crypto giảm mạnh, Bitcoin giảm tới hơn 20k USD từ mốc 123k USD xuống 102k USD (hiện đã phục hồi lại đôi chút)
4. Phản ứng từ các bên
- Trung Quốc: Chưa bình luận chính thức về thông báo ngày 10/10, nhưng phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Lâm Kiếm gọi đây là “hành động đơn phương vi phạm WTO, làm mất cân bằng thương mại toàn cầu”. Bắc Kinh có thể đáp trả bằng thuế cao hơn hoặc cấm xuất khẩu thêm nguyên liệu chiến lược.
- Châu Âu và đồng minh: EU từ chối áp thuế 100% tương tự theo lời kêu gọi của ông Trump (tháng 9/2025), lo ngại thiệt hại kinh tế (theo Euronews). Nhật Bản và Hàn Quốc đang đàm phán miễn trừ.
- Doanh nghiệp: Các công ty như Apple, Tesla và Boeing kêu gọi hoãn áp dụng để tránh gián đoạn chuỗi cung ứng. Mattel (sản xuất đồ chơi) từng bị đe dọa thuế 100% nếu không chuyển sản xuất về Mỹ.
5. Triển vọng và khuyến nghị
Quyết định này có thể dẫn đến đàm phán mới nếu Trung Quốc nhượng bộ về đất hiếm, nhưng rủi ro leo thang cao. Với kinh nghiệm theo dõi các cuộc chiến thương mại trước đây (như 2018-2020), tôi dự báo khả năng đạt thỏa thuận tạm thời trong 3-6 tháng, tương tự giai đoạn tạm dừng tháng 5/2025. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây là cơ hội đa dạng hóa thị trường nhưng cần theo dõi chặt chẽ quy định xuất xứ hàng hóa để tránh bị “vạ lây”.
6. Q&A
- Q: Thuế này có áp dụng ngay lập tức không?
A: Không, từ 1/11/2025, nhưng có thể sớm hơn nếu căng thẳng tăng. - Q: Việt Nam bị ảnh hưởng thế nào?
A: Tích cực (tăng xuất khẩu thay thế Trung Quốc), nhưng tiêu cực nếu giá nguyên liệu toàn cầu tăng. - Q: Làm thế nào để theo dõi cập nhật?
A: Theo dõi Truth Social của ông Trump, trang White House hoặc PIIE cho dữ liệu chính xác.
— tham khảo: cbsnews, yahoo finance, reuters —
